Zjawisko brzasku – dlaczego glukoza wstaje przed Tobą?

Śniadanie dopiero przed Tobą, w nocy nic nie jesz. Skąd więc ta zmiana? Pierwsze podejrzenie często pada na kolację. Niekoniecznie słusznie.

Jedną z możliwych przyczyn jest zjawisko brzasku, czyli poranny wzrost glukozy związany z naturalnym rytmem organizmu. Żeby sprawdzić, czy to właśnie ono odpowiada za wyższy wynik, warto zajrzeć do nocnych pomiarów. Poranny odczyt opowiada tylko część historii.

Zanim zadzwoni budzik, w Twoim organizmie trwają przygotowania do pobudki. Zmienia się aktywność hormonów, między innymi kortyzolu i hormonu wzrostu, a wątroba dostarcza glukozę potrzebną jako źródło energii. Dlatego glukoza trafia do krwi także wtedy, gdy od kolacji minęło już wiele godzin.

Zwykle nad równowagą tego procesu czuwa insulina. Przy cukrzycy może jej jednak brakować lub może działać zbyt słabo. Wtedy poziom glukozy może przekroczyć zakres docelowy – zarówno u osób z cukrzycą typu 1, jak i typu 2.

Wyższy wynik rano nie musi więc oznaczać, że poprzedniego wieczoru zrobiłeś coś nie tak. To ważne, szczególnie gdy pamiętasz o lekach, pilnujesz posiłków i stosujesz się do zaleceń, a glukoza i tak Cię zaskakuje. Frustracja jest zrozumiała. Na wynik wpływają jednak również procesy, nad którymi nie masz bezpośredniej kontroli.

Zjawisku brzasku przyjrzeli się autorzy badania opublikowanego w „Diabetes Care” w 2012 roku. Obserwowali 81 osób z cukrzycą typu 2, które nie stosowały insuliny. Dzięki systemowi ciągłego monitorowania glukozy (CGM) mogli sprawdzić, co działo się z jej poziomem podczas nocy.

Poranny wzrost odnotowali u ponad połowy uczestników w każdej z trzech grup wiekowych. Za taki wzrost uznali różnicę przekraczającą 10 mg/dl między najniższą wartością nocną a wynikiem przed śniadaniem.

Co to oznacza dla Ciebie? Przede wszystkim pokazuje, że poranny wynik może zaskakiwać także inne osoby z cukrzycą. Pamiętaj jednak, że to dane z konkretnego badania, a nie statystyka dotycząca wszystkich osób z cukrzycą. Przyjęty przez badaczy próg nie służy też do samodzielnego rozpoznawania zjawiska brzasku.

„Może trzeba było zjeść mniej? Albo wcześniej?” – takie pytania mogą pojawić się, gdy rano znów widzisz wyższy wynik. Zanim jednak zmienisz wieczorne menu, warto sprawdzić, jak glukoza zachowywała się podczas snu. Znaczenie może mieć zarówno jedzenie, jak i to, jak długo działają przyjmowane leki.

Ten sam wynik po przebudzeniu może być finałem dwóch zupełnie różnych nocy. Podczas jednej glukoza jest podwyższona już od wieczora. Podczas drugiej przez kilka godzin pozostaje w zakresie docelowym i rośnie dopiero przed pobudką. Sam poranny pomiar nie pokaże tej różnicy, a dla lekarza może być ona ważną wskazówką.

Takie obserwacje to dobry punkt wyjścia do rozmowy, ale nie gotowe rozpoznanie. Szczególnej uwagi wymagają nocne niedocukrzenia – omów je z lekarzem niezależnie od tego, jaki wynik widzisz rano.

Image

Między pomiarem przed snem a tym po przebudzeniu mija kilka godzin. Glukoza może się wtedy zmieniać, nawet jeśli spokojnie śpisz i nie odczuwasz niczego niepokojącego. Dlatego przy powtarzających się porannych wzrostach lekarz może zalecić dodatkowe pomiary glukometrem o ustalonych porach przez kilka nocy.

Jeśli korzystasz z CGM, zapis z czujnika pomoże sprawdzić, kiedy zaczynał się wzrost i czy wcześniej pojawiały się spadki. Sam wykres nie wyjaśni przyczyny, ale dostarczy lekarzowi informacji, których nie widać w pojedynczym odczycie.

Nie musisz analizować wszystkiego między szykowaniem śniadania a szukaniem kluczy. Możesz zaznaczyć dany dzień w aplikacji lub dzienniczku i wrócić do niego w spokojniejszej chwili. Dopisz też szczegóły, które przed wizytą mogłyby umknąć z pamięci: późniejszą kolację, dłuższy spacer czy godzinę przyjęcia leku.

Wystarczy krótkie: „Kolacja o 22.00, zwykle jem o 19.00”. Nie chodzi o prowadzenie kroniki każdego wieczoru. Kilka takich notatek ułatwi przypomnienie sobie, co działo się danego dnia.

Image

Jeśli po przebudzeniu regularnie widzisz wartości powyżej swojego zakresu docelowego, omów pomiary z lekarzem. W zależności od przyczyny może być potrzebna zmiana pory przyjmowania leków, ich dawki, ustawień pompy lub planowania wieczornych posiłków. Nie ma jednego sposobu, który sprawdzi się u każdego.

Większa dawka insuliny wieczorem może wydawać się prostym rozwiązaniem. Mogłaby jednak spowodować niedocukrzenie wcześniej w nocy, zanim jeszcze rozpocznie się poranny wzrost. Dlatego nie zwiększaj dawki na podstawie samego wyniku po przebudzeniu – postępuj zgodnie ze swoim indywidualnym planem leczenia.

Podczas wizyty zapytaj wprost: „Co mam zrobić, jeśli jutro rano wynik znów będzie wyższy?”. Ustal też, kiedy ponownie skontaktować się z zespołem prowadzącym. Zapisane wskazówki pomogą Ci zacząć kolejny dzień z konkretnym planem.

Warto przyjrzeć się kilku elementom codzienności i wspólnie z zespołem prowadzącym ustalić, które zmiany mają sens w Twojej sytuacji.

• Wybierz aktywność dopasowaną do swoich możliwości i leczenia, którą łatwo wpiszesz w codzienny plan.
• Wspólnie z dietetykiem sprawdź, czy warto zmienić wielkość porcji lub proporcje białka, węglowodanów i tłuszczów.
• Wyższy wynik rano nie jest sam w sobie powodem, żeby pomijać posiłek. Jego porę i skład dopasuj do swojego planu leczenia.
• Pomocna może być zmiana pory przyjmowania leków, ich dawki lub rodzaju insuliny, a w wybranych sytuacjach zastosowanie pompy insulinowej. Takie zmiany ustal z lekarzem – wprowadzanie ich samodzielnie może zwiększyć ryzyko nocnego niedocukrzenia.

Image

Wyższa glukoza rano może pojawić się nawet po zupełnie zwyczajnym wieczorze. Oprócz posiłków znaczenie mają hormony i działanie leków, dlatego warto sprawdzić, co działo się przez całą noc.

Zbierz wyniki z kilku dni, dodaj krótkie notatki i omów je z lekarzem. Nie musisz samodzielnie rozwiązywać tej zagadki. Wystarczy, że pokażesz, co zwróciło Twoją uwagę – to dobry początek wspólnego szukania przyczyny.

 

084192026PWD

Źródła:

https://www.doz.pl/czytelnia/a15271-Efekt_brzasku_hiperglikemia_poranna__kogo_dotyczy_Przyczyny_objawy_postepowanie#2
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/diabetes/expert-answers/dawn-effect/faq-20057937
https://diabetesjournals.org/care/article/35/12/2597/38561/Frequency-and-Severity-of-the-Dawn-Phenomenon-in
https://diabetes.org/living-with-diabetes/high-morning-blood-glucose