Mama z cukrzycą

artykuł czwarty, 1.05.2011

    Na drzewach i krzewach pąki wypuszczają kwiaty, kasztany kwitną strasząc maturzystów, ptaki wracają z ciepłych krajów i zakładają gniazda by wychować młode. Słowem: wiosna w pełni!

    O zbawiennym wpływie wyższych temperatur i promieni słonecznych pisałam już niejednokrotnie, zajrzyjcie do tekstu „Energio! Przybywaj!”. (Swoją drogą, wiecie, że witamina D może również mieć wpływ na poziomy naszych cukrów?). Dzięki niemu rośliny po letargu budzą się do życia. Także zwierzęta wstają z zimowego snu i zaczynają proces prokreacji… Co ciekawe, także wśród homo sapiens częściej dzieci poczyna się właśnie wiosną, a nie w każdej innej porze roku. Wprawdzie wśród wielu osób panuje stereotyp, że to właśnie w kwietniu i maju rodzi się najwięcej niemowląt – i że jest to efekt wakacyjnych uniesień, jednak statystyki wskazują na co innego – najwięcej młodych obywateli przybywa w styczniu i lutym.

Dziecko? Odpowiedzialność

    Wiosenne natchnienie rodzącym się światem wydaje się być lepszym powodem do poczynania dziecka niż wakacyjne miłości i luz spowodowany brakiem obowiązków. Przynajmniej u kobiet z cukrzycą typu 1. Gdy matką pragnie zostać dziewczyna z cukrzycą, musi do kwestii ciąży i poczęcia podchodzić bardzo odpowiedzialnie.

    Odpowiedzialność za potencjalne dziecko w ich przypadku zaczyna się bowiem już przed samym poczęciem. Kobieta planująca dziecko na co najmniej 3-6 miesięcy przed samym poczęciem powinna jak najlepiej poprawić wyniki poziomów cukru we krwi. Zalecenia największej organizacji diabetologicznej na świecie – American Diabetes Association – dla kobiet z cukrzycą typu 1 są bardzo restrykcyjne. Ryzyko negatywnych zmian w ciele kobiety (i zakłóceń w rozwoju dziecka) zdecydowanie maleje, gdy hemoglobina glikowana HbA1c kobiety jest niższa niż 6,1%. Sam poziom hemoglobiny to jednak nie wszystko – jedynym pożądanym stanem dla poczęcia dziecka i jego dalszego rozwoju jest normoglikemia. Dlatego średnia z pomiarów poziomu cukru we krwi powinna wynosić 95 mg/dl, przed posiłkami nie powinna przekraczać 90 mg/dl, a dwie godziny po posiłku – maksimum 120 mg/dl.

Najważniejsze pierwsze tygodnie

    Wszystkie czytające to panie pewnie złapią się za głowę – przecież wiemy jak trudno utrzymać normoglikemię i to do tego jeszcze w takich wąskich widełkach! Niestety argumenty ADA są zrozumiałe – organizm diabetyka jest w optymalnym stanie tylko wtedy, gdy poziom cukru we krwi jest optymalny. Każda zmiana – zarówno hipo-, jaki i hiperglikemia sprawia, że nasz organizm jest w słabszej formie. A dla dopiero co rozwijającego się płodu każda jedna zmiana może być bardzo niebezpieczna. Niska hemoglobina nie powinna wynikać z nadmiaru niedocukrzeń, a po prostu – z poprawnych glikemii. A dlaczego jest to ważne już przed poczęciem? Bo najważniejsze w rozwoju dopiero co poczętego człowieka są pierwsze trzy miesiące życia. To właśnie wtedy rozwijają się narządy niemowlęcia. Nieprawidłowa glikemia i wahania poziomów cukru mogą powodować wady rozwojowe narządów. Niestety zdarza się również, że dzieci rodzą się z wadami serca – jest to efekt nieprawidłowych poziomów cukru właśnie w pierwszych miesiącach po poczęciu, zwłaszcza w sytuacji, w której ciąża jest dla kobiety „niespodzianką”. A z dnia na dzień przyzwyczajeń związanych z samokontrolą zmienić się niestety nie da…

    Kolejnym argumentem za odpowiedzialnym poczęciem dziecka jest zdrowie przyszłej mamy. Mama także musi o siebie zadbać, szczególnie, gdy na cukrzycę typu 1 choruje już długo. Koniecznie musi przeprowadzić badania sprawdzające, czy przypadkiem nie rozwinęły się u niej zmiany i powikłania cukrzycowe (zmiany na dnie oka, badania ciśnienia i moczu). Ciąża jest dla organizmu kobiety ogromnym obciążeniem, wprowadza wiele zmian w bardzo krótkim czasie, dlatego nawet delikatne tendencje do nefropatii czy neuropatii mogą się znacznie pogorszyć. Im wcześniej się te zmiany zdiagnozuje, tym wcześniej zacznie się je leczyć (np. laserowanie odwarstwionej siatkówki spowodowane zmianami na dnie oka). I tym lepsza forma przyszłej mamy. Dlatego też ważne jest, by już w momencie planowania dziecka podzielić się swoimi zamiarami ze swoim diabetologiem.

Hipo- i hiper- nie wpływa już tylko na nas…

    Kiedy decyzja zostanie już podjęta, istotne kroki poczynione, a ginekolog po pierwszych badaniach potwierdzi, że kobieta za 9 miesięcy zostanie mamą, zadanie utrzymywania normoglikemii stanie się jeszcze trudniejsze. Z związku ze zmianami organizmu przez kolejne miesiące ciąży, zmienia się również zapotrzebowanie na insulinę. Raz mama potrzebuje jej mniej, a raz więcej. W czasie pierwszych trzech miesięcy kobieta może mieć tendencje to hipoglikemii. Z kolei w ostatnich kilkunastu tygodniach wręcz przeciwnie – zapotrzebowanie na insulinę zdecydowanie wzrasta.

    Gdy mama ma częste hiperglikemie, dziecko może być narażone na szereg konsekwencji – dziecko jest bowiem zdrowe, a odbiera bodźce z organizmu matki i odpowiada na nie stymulacją trzustki i komórek beta. Oznacza to, że podczas przecukrzenia mamy (mama z cukrzycą typu 1 własnej insuliny nie ma i musi dostarczać ją z zewnątrz), zdrowa trzustka dziecka wydziela swoją insulinę, w znacznie większej ilości niż dziecko potrzebuje. Stąd bardzo duże ryzyko hipoglikemii dziecka, a co za tym idzie – nawet zgonu w pierwszych dniach życia. Stan hiperglikemii zwiększa ryzyko także innych zaburzeń – napięcia mięśniowego, zaburzeń oddechowych i tzw. gigantyzmu (bardzo duża masa ciała noworodka przy nie do końca dojrzałych narządach). Niedocukrzenia mamy jednak także źle wpływają na dziecko – te jednak mają największe znaczenie dla rozwoju układu nerwowego. Niedożywiony organizm (a niedocukrzenie to niedobór glukozy we krwi) nie może się dobrze rozwijać.

Ciąża – wielkie wyzwanie

    Każda przyszła mama – zdrowa czy chora – musi dbać o siebie podczas ciąży. Bycie w „stanie błogosławionym” wymaga od kobiety naprawdę wiele pracy. Niemal oczywistością jest, że kobieta oczekująca dziecka nie może palić papierosów i pić alkoholu. Ponadto powinna być aktywna i przede wszystkim – bardzo uważać na to co je. Dieta kobiet w ciąży opiera się przede wszystkim na zdrowej żywności – by dziecko mogło czerpać z tego, co najlepsze. Nie dziwne więc, że do tych wymogów należy także normoglikemia. Jest to jeden obowiązek więcej. Ale jak bardzo istotny…

    Przed laty cukrzyca typu 1 była traktowana jako przeciwwskazanie do zachodzenia kobiet w ciążę. Mówiło się – nie bez przyczyny – że urodzenie przez kobietę z cukrzycą zdrowego dziecka graniczy z cudem. Warto jednak pamiętać, że jeszcze nieco ponad 20 lat temu nie było tak dobrze działających insulin (ludzkich analogów), nie było nie tyle pomp insulinowych, co nawet penów. Co więcej: nie było glukometrów! Teraz, gdy mamy dostęp do najlepszych możliwości samokontroli – pewnych glukometrów, niezawodnych pomp czy zsynchronizowanych obydwu urządzeń (np. Accu-Chek Combo), aż grzech z nich nie korzystać. Szczególnie przy tak ważnym i wymagającym doświadczeniu, jakim jest 9 miesięcy arcyszybkiego rozwoju nowego człowieka w łonie matki.

    Teraz, przy możliwościach jakie są, kobiety mogą śmiało podejmować decyzję o dziecku. Każda z nich ma bowiem szansę na urodzenie zdrowego dziecka. Musi jednak trochę tej szansie dopomóc. Dla dobra swojego, i swojego dziecka.

Katarzyna Gajewska

www.edu-cukrzyca.pl